Wat is systemisch werk?

Misschien heb je het woord systemisch werk weleens voorbij horen komen. Of iemand vertelde enthousiast dat ze een familieopstelling had gedaan en jij dacht: leuk, maar wat dóé je daar dan eigenlijk?

Systemisch werk kan behoorlijk ingewikkeld klinken. Terwijl het uitgangspunt eigenlijk heel simpel is: je leeft je leven niet los van de mensen en systemen waar je onderdeel van bent.

Je familie is zo’n systeem. Maar ook je relatie, je bedrijf, een team of organisatie. Binnen die systemen ontstaan verbindingen, verhoudingen, overtuigingen en patronen. Een deel daarvan is zichtbaar en een heel groot deel niet. En juist dat onzichtbare stuk kan behoorlijk veel invloed hebben op hoe jij vandaag leeft, kiest, onderneemt en reageert.

Dat vind ik één van de interessantste vragen binnen systemisch werk. Want we weten vaak verrassend goed wat we zouden moeten doen.

• Je weet dat je grenzen moet aangeven.
• Je weet dat je meer geld zou mogen vragen voor je werk.
• Je weet dat een bepaalde situatie je al tijden niet meer gelukkig maakt.
• Je weet dat je zichtbaarder wilt worden.
• Je weet dat je eigenlijk een andere keuze wilt maken.

En tóch doe je het niet. Of je doet het even en belandt een paar maanden later weer precies op hetzelfde punt.

Dan kun je natuurlijk nóg een boek lezen, nóg beter je best doen, nóg meer discipline ontwikkelen of jezelf iedere ochtend vertellen dat je het waard bent. Maar soms ligt het probleem helemaal niet op het niveau waarop je het probeert op te lossen.

En daar wordt systemisch werk interessant. Je kijkt naar wat er onder het zichtbare probleem speelt

Stel dat iemand bij mij komt omdat ze moeilijk grenzen kan aangeven. Dan kunnen we natuurlijk oefenen met vaker nee zeggen. Maar systemisch kunnen we ook nieuwsgierig worden naar wat er gebeurt wanneer zij dat daadwerkelijk doet.

• Voelt ze zich dan schuldig?
• Is ze bang iemand teleur te stellen?
• Heeft ze ergens geleerd dat liefde betekent dat je voor anderen zorgt?
• Was er vroeger misschien weinig ruimte voor haar eigen behoeften?
• Of voelt kiezen voor zichzelf onbewust alsof ze iemand anders afwijst?

Dan blijkt geen grenzen kunnen stellen misschien helemaal niet het echte probleem.

Het gedrag dat je wilt veranderen kan een functie hebben binnen een veel groter geheel. En zolang je alleen probeert het gedrag te veranderen, kun je behoorlijk hard aan jezelf blijven trekken zonder werkelijk te begrijpen waarom je steeds terugschiet.

We worden allemaal geboren in een familiesysteem. Je ouders horen daarbij. Je broers en zussen. Je grootouders. Mensen die vóór jou kwamen en gebeurtenissen die binnen een familie grote impact hebben gehad.

Je hoeft niet bewust te weten wat daar allemaal heeft gespeeld om beïnvloed te worden door wat je binnen je familie hebt geleerd over bijvoorbeeld liefde, veiligheid, geld, succes, verlies, verantwoordelijkheid of erbij horen.

Een kind is bovendien ongelooflijk loyaal. Niet omdat het daar bewust voor kiest, maar omdat erbij horen essentieel is. En sommige van die loyaliteiten nemen we mee naar ons volwassen leven.

Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in steeds verantwoordelijkheid nemen voor anderen, jezelf kleiner houden, moeite hebben met ontvangen, conflicten vermijden of je schuldig voelen wanneer jij keuzes maakt die binnen je familie niet vanzelfsprekend waren.

Niet alles wat je doet is systemisch. Maar soms is iets wat jij als een persoonlijk probleem ervaart onderdeel van een veel groter verhaal.

Ook je bedrijf is een systeem.

Systemisch werk gaat daarom voor mij ook absoluut niet alleen over familie. Een bedrijf is óók een systeem. En jij neemt jezelf mee dat bedrijf in.

• Hoe ga je om met geld?
• Kun je ontvangen?
• Durf je zichtbaar te zijn?
• Neem je werkelijk jouw plek in als ondernemer?
• Blijf je klanten helpen die eigenlijk allang niet meer bij je passen?
• Werk je veel harder dan nodig is?
• Vind je het lastig om leiding te geven?
• Kun je succesvol zijn zonder het gevoel te krijgen dat je jezelf moet verantwoorden?

Dat lijken zakelijke vraagstukken. En soms zijn ze dat ook gewoon. Maar ondernemen heeft de bijzondere neiging om precies die stukken in jezelf zichtbaar te maken waar je in de rest van je leven nog prima omheen kon lopen. Daarom kan een bedrijfsopstelling verrassend veel zichtbaar maken.

Daar bestaan verschillende vormen voor. De bekendste is waarschijnlijk de familieopstelling in een groep, waarbij andere mensen als representant een plek innemen in de ruimte. Maar systemisch werk hoeft helemaal niet in een groep. Ik werk zelf veel één-op-één.

We beginnen met een vraagstuk waar jij op dat moment tegenaan loopt. Dat kan over je familie gaan, maar net zo goed over je relatie, je bedrijf, geld, een keuze waar je niet uitkomt of een patroon waarvan je denkt: waarom gebeurt dit me nou wéér?

Met behulp van een opstelling maken we zichtbaar wat er binnen dat vraagstuk meespeelt. Niet om eindeloos in het verleden te graven. En ook niet om overal je ouders de schuld van te geven.

Juist niet.

We kijken naar wat er is, welke plek jij daarin inneemt en waar misschien iets door elkaar is gaan lopen wat niet van jou is. Soms ontstaat daardoor een totaal ander beeld van een probleem waar je al jaren over nadenkt.

Je hoeft niet precies te weten waar het vandaan komt. Dit vind ik zelf één van de bevrijdende kanten van systemisch werk. Je hoeft niet binnen te komen met een compleet psychologisch dossier over jezelf. Sterker nog: je hoeft soms niet eens precies te weten wat je vraag is.

“Ik loop hier steeds tegenaan en ik begrijp niet waarom” kan al genoeg zijn om te beginnen.

Want het doel is niet om voor ieder gedrag een perfecte verklaring te vinden. Het gaat erom zichtbaar te maken wat jou nu nog bindt, belemmert of op een plek houdt waar je eigenlijk niet meer hoeft te staan.

Ik zou je graag een prachtige lijst beloven met gegarandeerde resultaten, maar zo werkt het niet.

Een opstelling is geen magische resetknop waarna je nooit meer een grensprobleem hebt, onmiddellijk drie keer zoveel verdient en fluitend je familie-app opent. Was het maar zo. 😉

Wat er wél kan gebeuren, is dat je iets ineens anders ziet. Dat je begrijpt waarom een bepaald patroon zo hardnekkig is. Dat je ontdekt dat je verantwoordelijkheid draagt die eigenlijk niet bij jou hoort. Dat er rust ontstaat rondom iemand of iets waar je al heel lang mee worstelt. Dat een keuze die ingewikkeld voelde ineens veel helderder wordt. Of dat je jezelf toestemming kunt geven voor een beweging die je verstand allang had bedacht, maar die vanbinnen nog niet mogelijk voelde.

En soms merk je de echte verandering pas later. Omdat jij anders gaat staan, anders kiest of anders reageert.

Systemisch werk gaat voor mij uiteindelijk over vrijheid. Niet over vrij zijn van je familie. Niet over nergens meer last van hebben. En ook niet over alles uit het verleden oplossen voordat je eindelijk aan je leven mag beginnen.

Juist het tegenovergestelde.

Voor mij gaat systemisch werk over kunnen zien wat van jou is en wat niet. Over je eigen plek innemen. Over verbonden kunnen blijven zonder jezelf daarvoor kleiner te hoeven maken. En over steeds vrijer kunnen kiezen hoe jíj je leven wilt leven.

Misschien is dat uiteindelijk wel de vraag die onder heel veel vraagstukken ligt: als ik niet langer automatisch hoef te herhalen wat ik altijd heb gedaan, wat zou ik dan zelf kiezen?

En dát is waar systemisch werk ineens een stuk minder zweverig wordt, want uiteindelijk gaat het gewoon over je leven.

Benieuwd wat er bij jou onder de oppervlakte speelt? Zowel als particulier of als ondernemer kan je bij mij terecht voor een losse opstelling of een traject.