Moeite met grenzen aangeven? Misschien voel je je grens prima

Je ziet haar naam op je telefoon verschijnen en nog voordat je er goed en wel over hebt nagedacht, weet je het eigenlijk al: oh nee, hier heb ik echt helemaal geen zin in. En toch neem je op. Sterker nog, je neemt op met: ‘hééé, gezellig!’

Drie kwartier later hang je op en ben je moe, geïrriteerd en misschien ook nog een beetje boos op jezelf. Want je wilde helemaal niet opnemen. Dat wist je eigenlijk al op het moment dat je haar naam op je scherm zag verschijnen. Je had de telefoon gewoon kunnen laten gaan, maar om de een of andere reden deed je dat niet.

We noemen dat al snel moeite met grenzen aangeven. Je moet beter leren nee zeggen, duidelijker worden en niet altijd voor iedereen klaarstaan. Maar ik vraag me af of dat hier werkelijk het probleem is. Want als je eerste gedachte al ‘oh nee, geen zin in’ was, dan voelde je die grens blijkbaar prima.

Dat moment voordat je opneemt vind ik eigenlijk veel interessanter dan het telefoongesprek zelf. Er is op dat moment namelijk nog helemaal niets gebeurd. Niemand heeft je gevraagd om drie kwartier te luisteren, je hebt niemand teleurgesteld, je hoeft jezelf nergens voor te verantwoorden en je hoeft zelfs nog geen nee te zeggen. Je telefoon gaat, je ziet wie er belt, je voelt dat je niet wilt opnemen en vervolgens druk je tóch op dat groene knopje.

Blijkbaar zit het probleem dus niet altijd in het herkennen van je grens. Soms weet je prima wat je wilt en gebeurt er daarna iets waardoor je toch een andere beweging maakt. En dat zie je natuurlijk niet alleen bij een telefoontje. Je wilt zondag eigenlijk thuisblijven en zegt toch dat je komt. Je agenda zit vol en toch neem je dat klusje van je collega over. Je hebt behoefte aan rust en toch maak je ruimte voor iemand anders. Je wilt naar huis en blijft nog twee uur omdat je bang bent dat iemand het ongezellig vindt.

Wat me daarin vooral interesseert, is hoeveel energie dat eigenlijk kost. Niet alleen omdat je uiteindelijk dingen doet waar je geen behoefte aan hebt, maar omdat je jezelf voortdurend moet overrulen. Je voelt nee en doet ja. Je hebt geen ruimte en maakt ruimte. Je wilt niet opnemen en neemt op. Je bent niet blij dat iemand belt en hoort jezelf ondertussen ‘hééé, gezellig!’ zeggen. Doe dat vaak genoeg op een dag en het is niet zo gek dat je ’s avonds denkt: waarom ben ik in godsnaam zo moe?

Systemisch gezien zou ik daarom niet als eerste willen onderzoeken hoe jij beter je grenzen kunt aangeven. Ik zou nieuwsgierig worden naar wat er gebeurt op het moment dat jij jouw eigen nee daadwerkelijk serieus zou nemen. Want misschien gaat het helemaal niet over die telefoon en misschien zelfs niet over grenzen.

Misschien heb jij ergens geleerd dat beschikbaar zijn voor een ander bij liefde hoort. Misschien was rekening houden met anderen bij jullie thuis heel normaal. Misschien voel jij je snel verantwoordelijk voor hoe een ander zich voelt, of was jouw plek in het gezin juist heel vanzelfsprekend wanneer jij behulpzaam, makkelijk of sterk was. Misschien heb je ervaren dat jouw nee iets doet met de verbinding met een ander. En misschien speelt er bij jou iets totaal anders.

Dat laatste vind ik belangrijk, want ik kan aan de hand van één situatie niet vertellen waarom jij doet wat je doet. Daarvoor zou ik jou tegenover me moeten hebben en samen met jou moeten kijken. Maar als iemand zegt: ‘Ik kan gewoon geen grenzen aangeven’, neem ik dat dus niet zomaar aan als het probleem waarmee we aan het werk moeten.

Want misschien kun jij je grenzen uitstekend voelen. Misschien wordt er alleen iets anders geraakt zodra jij ernaar gaat handelen. Iets rondom verantwoordelijkheid, loyaliteit, erbij horen, teleurstelling of de plek die jij gewend bent in te nemen. En als dát meespeelt, kun je jezelf honderd keer voornemen dat je voortaan beter nee gaat zeggen, terwijl je de volgende keer bij het zien van die naam toch weer op dat groene knopje drukt.

Leiderschap terugpakken betekent voor mij hier niet dat je voortaan iedere telefoon laat rinkelen zodra je even geen zin hebt. Het betekent ook niet dat je nooit meer iets voor een ander doet. Soms kies je heel bewust voor iemand anders, ook als dat op dat moment niet je eerste voorkeur is. Dat is iets totaal anders dan automatisch over jezelf heen stappen.

Het verschil zit voor mij in de vraag of jij nog degene bent die kiest. Als je voelt dat je nee wilt zeggen en vervolgens toch ja zegt, wil ik dat je kunt gaan zien wat er op dat moment gebeurt. Niet pas drie kwartier later, wanneer je ophangt en denkt: sh*t, waarom doe ik dit nou alweer?

Misschien begint een andere beweging daarom helemaal niet met daadwerkelijk nee zeggen. Misschien begint die veel kleiner, bij dat ene moment waarop je telefoon gaat, je de naam ziet en die nee voelt. Niet automatisch opnemen, maar ook niet omdat Suus op internet heeft geschreven dat je voortaan iedereen moet wegdrukken. Gewoon heel even blijven waar je bent en merken wat er gebeurt zodra jij overweegt om naar je eigen nee te luisteren.

Want pas wanneer je kunt zien wat er tussen jouw eerste beweging en je uiteindelijke gedrag komt te staan, ontstaat er ruimte om werkelijk te kiezen. En dat is voor mij leiderschap terugpakken.

Misschien gaat het bij jou helemaal niet over een telefoon. Misschien weet je al jaren dat je iets anders wilt in je relatie, je familie, je werk of met jezelf. Je hebt erover gelezen, erover gepraat en waarschijnlijk weet je inmiddels ook prima wat je anders zou kunnen doen. En toch beland je steeds opnieuw op ongeveer hetzelfde punt.

Dat is precies waar mijn werk begint. Niet bij nog een oplossing voor het probleem waarvan jij denkt dat je het hebt, maar bij kijken naar wat er gebeurt waardoor je ondanks alles wat je weet toch steeds dezelfde beweging maakt. Soms wordt daarin iets zichtbaar waar je zelf simpelweg niet bij kon, juist omdat het voor jou zo normaal is geworden.

In een losse systemische sessie leggen we dat op tafel. Ik ga je niet vooraf vertellen wat er bij jou speelt, want dat weet ik niet. We gaan het zichtbaar maken. Zodat je kunt gaan zien wat jou nu nog beïnvloedt en er weer iets ontstaat wat er misschien al heel lang niet werkelijk was: keuze.

Want het probleem is zelden het echte probleem.

En misschien hoef jij dus helemaal niet nog beter te leren hoe je nee zegt. Misschien is het veel interessanter om eindelijk te ontdekken waarom jouw eigen nee zo makkelijk verdwijnt zodra er iemand anders in beeld komt.